Pan enteizm ve İslam

[özedönüş]

ikbal ve Molla Sadra gibi düşünürlere göre, Allah her türlü değişmenin ötesinde değişmez bir niteliği ve bunun yanında bir de değişen ve oluşan bir niteliği vardır. Bu tanımın Klasik Dönemde hem o hem o değil olarak ifade edilen ehli sünnet anlayışıyla da uygun olduğunu düşünüyorum
Buna göre şu şekil açıklamak mümkündür:

1. Allah değişmeyen yanıyla devinimi başlatmıştır ve Evrenin bilincindedir. Ancak teistlerin ifade ettiği gibi Allah bu bilinç konumunda kalmış olsaydı, ilk devindirici, özgür, öncesiz ve yetkin olarak kalacak ama varoluşa katılmamış olacaktı.
2. Diğer niteliği ile ise Allah, değişme ve oluşma sürecinin içinde ve bilincindedir. Bu nedenle Allahın evrende içkin (evrenin maddesine karışmış-içinde bulunan) olduğunu söylemek de doğrudur. Evrenin Tanrı’da içkin olduğunu söylemek, Tanrı-Evren ilişkisinin karşılıklı olduğunun farkına varışın göstergesidir.
Pan-enteizme göre Tanrı, hem değişmeyen (mutlak), hem de değişen (göreli) dir. Hem zamanın içinde, hem dışında, hem sonlu, hem de sonsuzdur. Aynı zamanda hem tikel hem tümel, hem neden hem sonuçtur.Kurandaki evvelde ahir de odur ifadesine uygunluk ifade eden bir tanımdır.
Bu tanımla Pan-enteizm, hem Deizmden hem de Panteizmden ayrılır.
Özet olarak; Panteizm ile Pan-enteizm arasında önemli bir fark vardır. Panteizmde her şey tanrıdır. Pan-enteizimde ise, her şey Allah’dan sudur etmiştir (oluşmuştur). Ruhun tek amacı, oluştuğu Allah’a dönmektir. Bunun da yolu tek evrensel yasa olan evrimden geçmektir.Büyük patlama ile başlayan ayrılık sebeb ve sonuç ilişkisi içerisinde evrimden geçecek ve bu tarihi yolculuk kıyamette bitecektir.Bu sürece dünya hayatı yani aşağı düşük hayatı verilmesinin bir hikmetidebu olmalıdır.Kıyametin anlamı Allahın kıyamıdır yani sebepleri artık bitirmesidir.biz dirilişi kıyamet sanıyoruz halbuki o ba'stır.

[meyci]

Cennet ve cehennemi panenteizm'in neresine koyuyorsunuz Sayın Özedönüş?

[esitlik]

ben üç ilahiş kitabın da teizmi desteklediğini düşünüyorum. panenteizm ile kuran arasında herhangi bir bağlantı kuramadım. gerçek hayattan fiziksel olarak kopuk bir tanrı'ya inanılmıyor mu üç kitapta da? tanrı vücut olarak dünyadan farklı ise dünyayı ve hatta evreni kapsaması bana insanların yorum farklarından kaynaklanan bir inanç gibi geliyor.

[ilkbahar]

islam tasvvufunda ortaya çıkan enel hak düşüncesi sanırım böyle bir tanımı yapmaya sevkediyor...ya da tanrıyı ilk muharrik olarak kabul edip ama köşesine çekilen evrene müdahele etmeyen deist anlayışa karşı gelişiyor çift taraflı tanrı anlayışı...bu yüzden hem içkin hem münezzeh deniyor...
selamlar

[özedönüş]

Sayın meyci şöyle demiş:

Cennet ve cehennemi panenteizm'in neresine koyuyorsunuz Sayın Özedönüş?

Öncellikle pantezimi değil pan-enteizmi açtım ki sayın baharın tespiti beni panenteist düşünceye daha çok sardı.

Deizm evren için ötelerde bir yaratıcı düşünmekle beraber ilk yaratılıştan sonra etkisinin bittiğini söylemektedir. Bu düşünce, Allah’ı varlıklardan kopuk görmek elbette varlığını hayali bir kavrama sürükler. Panteizm ise Tanrı ve evrenin aynı olduğunu söyler. Bu varlığı zorunlu olan ilk obje için olmaması gereken bir tanımlamadır.. Deizm gibi ötelerde görmemekle isabet ettiğini düşündüğümüz bu fikir akımın ilk varlık konusuna doyurucu açıklama getirmesi gerekir. Diğer taraftan bu akım doğayı bilinçli görmenin de başka bir tanımlaması olmak gibi bir nitelik de taşıyor. Teizm de deizm gibi onu ötelerde görmekle beraber etkisinin ve işinin devam ettiğini ifade eder. Hâlbuki Onu her şeyde belirleyici görüp de varlığı mutlak anlamda etkisiz bırakmak da mantıken mümkün değildir. Kuran ifadelerinde ‘’biz’’ile başlayan cümlelerin sık kullanılması bu tanımın da yetersiz olduğunu gösterir.

Bu bakımdan panenteizmi daha uygun görüyorum.

Bu arada sayın Meyci evrenin panenteizm içindeki konumu ne ise cennet ve cehennem de odur

[ilkbahar]

her an bir oluş içindedir...RAHMAN29 ''göklerde ve yerde bulunan herkes ondan ister.o her gün yeni bir tecellidedir''..
Şura 11 ''Onun benzeri hiçbirşey yoktur''
tanrı yaratılmışların hiçbirine benzemez..
bu iki ayet iki kutuplu yanrı anlayışının kuranda da izah edilişine birer delil olarak görülebilir..

[özedönüş]

Sayın ilkbahar şöyle demiş:

her an bir oluş içindedir...RAHMAN29 ''göklerde ve yerde bulunan herkes ondan ister.o her gün yeni bir tecellidedir''..
Şura 11 ''Onun benzeri hiçbirşey yoktur''
tanrı yaratılmışların hiçbirine benzemez..
bu iki ayet iki kutuplu yanrı anlayışının kuranda da izah edilişine birer delil olarak görülebilir..

Bu düşünce aslında islamın ilk asırlarında mevcuttu.Hiçbir islam bilgini Allahı ötelerde bir varlık olarak tanıtmamıştır.Hatta varlık felsefesini açıklarken(varlık hem odur hem o değildir)demişlerdir.Çünkü ondan öte görmek te ondan ibaret görmekte onu sınırlar.Tercümelerle mantık ve felsefe islam ülkelerine girince savunma tarzında bir teist anlayışa yönelme oldu.İctihadlar durduruldu.Ancak Anadolu ve kafkas bölgelerinde bu etki nispeten az olduğu için Mevlanalar,Yunuslar yetiştirmiştir.Pakistan da ikballer yetişmiştir.

Panenteizm de Allah hem içkindir hem aşkındır ama panteizmde sadece içkindir.Teizmde sadece aşkındır.Panenteizmde herşey bilinçli doğal enerjiden sıçramıştır,dini bir deyişle herşeyin yaratıcısı evrenin nuru olan Tanrıdır.Bunları iyice okuyup değerlendirmek lazım.

Bu arada yeri gelmişken ben bir özden geldiğimizi ve o öze tekrar döneceğimizi düşünüyorum.Bunun için nickimi özedönüş yapmış durumdayım.

[ilkbahar]

sayın özedönüş gerçekten anlamlı bir nick...
enelhak düşüncesinin hala ben allahım diye tercüme edilmesi ve anlaşılması panenteist anlayışı perdeliyen bir hata...

[özedönüş]

Sayın ilkbahar şöyle demiş:

sayın özedönüş gerçekten anlamlı bir nick...
enelhak düşüncesinin hala ben allahım diye tercüme edilmesi ve anlaşılması panenteist anlayışı perdeliyen bir hata...

Sayın İlkbahar

Enelhak(Ben Tanrıyım) anlayışı panenteizmin değil panteizmin tanımına girer.Pan enteizme göre tanrı ile evrenin "birliği" veya "ayrılığı" değil "birlikteliği" söz konusudur. (oysa panteizmde beraberliği değil birliği sözkonusu) .

Allah ile alem kozmik bir yolculuk halindedir. Molla Sadra'nın tabirleriyle aslolan "Allah ile" yolculuktur, "Allah'a" veya "Allah'ta" yolculuk değil.Önü açık bir geleceğe doğru Allah'ın bütün diğer varlıklarla birlikte gerçekleştirdiği bu kozmik yolculuk, İkbal'in deyimi ile Allah'ın insanla birlikte gerçekleştirdiği tarihsel yürüyüşün adı olan kader, birlikte varoluşun dinamik temposu ile gerçekleşmektedir. Bu varoluşsal tempoya zerresine kadar bütün varlıklar kendi ontik karakterleriyle katılmaktadır.

[Paylaşım]

Degisme ve olusma sureci nedir?