Sayıları kavramak

[sedat sencan]

Özellikle astronomi kitaplarında bol sıfırlı rakamlar görürüz.
Bu rakamlar boyut,uzaklık,zaman hakkında birtakım sayısal değerler verir.
Bütün bunları zihnimizde yeteri kadar canlandırabiliyor muyuz?
Bugün için görebildiğimiz galaksi sayısının 140 milyar olduğunu kabul edelim.
Bu rakamın ne olduğunu algılamak kolay değildir.
Bir konu hariç:Para
Bunu çok iyi anlarız.
Ama 140 milyar galaksinin ne kadar büyük bir sayı olduğunu anlamak o kadar kolay değildir.
İsterseniz saymaya başlayın.
Yani 1,2,3,4… deyip devam edin ve 140 milyarda saymayı bitirin.
Hemen söyleyeyim.Denemeye falan kalkmayın.
Zira olanaksız bir eylemdir.
Bir insanın doğduğu andan itibaren 1,2,3,4..diye saymaya başladığını varsayın.
Bu sayma işlemi hiç durmadan devam etsin.
Bir saniyede bir sayı.
Sayma işlemi ömrünün sonunda bitsin.Örneğin 90 yıl.
Bu süre sonunda vardığı sayı nedir?
Cevap:3 milyar.
Aslında bu sayı bir hayli abartılıdır.
Zira bir saniyede bir sayı söylenemez.
Örneğin 1.987.896.769 sayısını söyleyin.Kaç saniye sürer?
Bu sebeple 90 yıldaki sayma işlemi ancak 1 milyarı bulur.
Gene de 3 milyar kabul edelim.
90 yıl boyunca hiç durmadan sayılsa sadece 3 milyara ulaşılacağı inandırıcı gelmedi mi?
Hesap makinenizi alıp hesaba başlayın.
90 yılda 32.850 gün vardır.Bu kadar gün 788.400 saat eder.
Bu kadar saat yaklaşık 47 milyon dakikadır.Saniye sayısı ise yaklaşık 3 milyardır.
Bütün bunlardan sonra 140 milyar galaksinin ne gibi bir sayı olduğunu düşünün.
Tabii evrenin genişliğini de…

[sedat sencan]

Tasavvur etmek deyimi biraz eskidi mi?
Zihinde canlandırma,göz önüne getirmek anlamına gelir.
Bir sahilde dolaşıyorsunuz.
Kumsaldaki kumlar tertemiz.Eğilip avuçluyorsunuz.
Elinizdeki kumların sayısı ortalama 10.000 tanedir.
Gezindiğiniz sahildeki tüm kumların sayısını düşünün.
Biraz daha ileri gidin.Yeryüzündeki tüm kumların sayısını tasavvur edin.
Ama evrendeki yıldız sayısı,yeryüzünde bulunan tüm kumsallardaki kum taneleri sayısından daha çoktur.
*
Bu durum başlıbaşına tasavvur etme olayıdır.
Zira pratik olarak yeryüzündeki kum sayısını tam olarak ifade edemeyiz.
Yani zihnimizde bu sayı ile ilgili rakamın sayısal ifadesi yer almaz.
Onun yerine aklımızla canlandırma yolunu seçeriz.
Bir kedi sizin yanınızda boy olarak küçük kalır.
Bir kelebek daha küçüktür.
Hele bir pire size göre ufacıktır.
Bu hayvanları görmeden bile onlarla kendi boylarınızı gözünüzün önüne getirebilirsiniz.
*
Ama bir atomun ne kadar küçük olduğunu anlamanız için hayal gücünüzü çalıştırmanız gerekir.
Yarım milyon atom yanyana dizilse bile kolumuzdaki bir tüyün arkasına gizlenebilirler.
Böyle bir ölçekte tek bir atomu düşünmeye çalışın.
Yarım milyon size az mı gözüktü?
Birden başlayarak 500.000 e kadar saymaya başlayın.
*
Bir de olaya şöyle bakalım:Elinize bir cetvel alın.
İki rakam arasındaki ince çizgiler milimetredir.
Bir milimetre hemen hemen şu uzunlukta bir çizgidir:-
Şimdi bu çizgiyi bin tane eşit parçaya böldüğünüzü hayal edin.
Bu bin tane parçadan her birine mikron denir.
Terliksi hayvan dediğimiz bir mikroorganizma, iki mikron enindedir.
Yani bu yaratık gerçekten çok küçüktür,ama bir atoma göre inanılmaz oranda büyüktür.
*
Bir damla su düşünün.
Bu damla içinde yüzen bir adet terliksi hayvanı çıplak gözle görmek istiyorsunuz.
O zaman ,damlayı, çapı 12 metreye gelecek kadar büyütmek zorundasınız.
Çapı 12 metre olan bir su damlası herhalde küçük bir şey sayılmaz.
Ama sıkı durun.
Gene bu ufacık bir su damlasındaki atomları görmek istiyorsunuz.
O zaman damlanın çapı ne olur dersiniz?Tam 24 kilometre.

[melnur]

Çok önemli bir çalışma. Kuşkusuz insanın ufkunu genişletiyor. Sn. Sedat Sencan'a bu çalışmayı bizimle paylaştığı için de teşekkür ediyorum. Hazır elimizde rakamlar varken, bu rakamlar üzerinde biraz daha düşünmekte yarar var.

Evrendeki galaksi sayısının yaklaşık 200 milyar olduğu söylenir. Bu yazıda Sn.Sencan, ortalama 140 milyar almış. Böyle varsayalım. Her galakside de ortalama 150 milyar yıldız ve her yıldızın da ortalama beş gezegeni olduğunu düşünelim. Ortaya çıkan rakam düşündürücü:

140.000.000.000 x150.000.000.000 x 5 = 105.000.000.000.000.000.000.000 .İnanılmaz bir sayı. Yani evrendeki tahmini gezegen sayısı: 105^21.

Böyle astronomik sayıdaki gezegenlerde neler olmaz! En olmaz denilen istatistiki verilerin bile bu sayıda gezegen göze alındığında, olabilirliğini ve gerçekleşebilir olduğunu akla getiriyor.Bir bilim insanının söylediği gibi:

"Eğer yeterli zaman varsa en olmayacak şeylerin bile gerçekleşebileceği bir evrende yaşıyoruz."

Bunları bize tekrar düşündürttüğü için Sn.Sencan'a bir kez daha teşekkürler.

[mavi-yeşil]

İnsan beyni, 10-15 milyar sinir hücresi (nöron) ve bunlar arasındaki sinapslardan oluşur. Bilgi alış-verişinin yapıldığı bu irtibat noktaları (sinapslar) nöron başına 5.000 ile 10.000 arasında olmak üzere değişir.
Bir lambayı yakıp söndürmek gibi çalışan beyin hücreleri, en az 100 trilyon bilgiyi muhafaza edebilirler.

sayılar bize akılalmaz gibi geliyor fakat biz farkında olmadan beyin ne işler yapıyor...

[sedat sencan]

Sayılar,tek başlarına soyut kavramlardır.Örneğin 5 diye bir varlık yoktur.
Sayılar,sayı sıfatı olarak bir anlam kazanır.5 tane elma,dediğimizde 5 rakamı somut hale gelir.
Ben,nicelikleri anlamanın,bu niceliklerin yer aldığı konu ile ilgili olduğunu söylüyorum.
300.000 sayısını ele alalım.
Bu sayı,bir şehrin nufusu için kullanılmışsa, şehrin orta büyüklükte bir yer olduğunu düşünebiliriz.
Bu sayı,para miktarı olarak belirtilmişse,ülkemizdeki eski lira olarak bir gazete fiatıdır.
*
300.000 sayısını kilometre olarak kullandığımızda,algılamamız veya göz önüne getirebilmemiz daha çetin bir hale gelir.
Bir kere,yeryüzü üzerindeki en uzak iki nokta arasındaki mesafe km. cinsinden,bu sayının çok altındadır.
300.000 kilometre,ışığın bir saniyede aldığı yolun uzaklığıdır.
Ben kendi kendime düşünürken veya birisine bu sayıyı anlatırken şöyle bir örnek veriyorum:
Alkışlama işlemini yaparken bir el çırpışımız bir saniye kadardır.
İşte bir kez el çırptığımız anda ışık,dünyamızı 7 kez dolaşmış olacaktır.
Veya Ay’ı geçip gitmiştir bile.
Alkışlamaya başladığım anda göndereceğim ışığın Güneş’e ulaşması için,8 dakika alkışıma devam etmeliyim.
Bu ışığın en yakın yıldıza ulaşması için de hiç durmadan 4 yıl boyunca alkışımı sürdürmem gerekir.
*
En küçük bir madde parçaçığında bile ne sayıda atom bulunduğu konusunda verilen sayılarla uğraşmam.
Sadece verilen örnekleri aklımda tutmaya çalışırım.
Örneğin avucumuza birazcık tuz dökelim.
Bu tuz yığınının içinden sadece bir tanesini inceleyelim.
Bu bir parça tuz tanesi içinde kaç tane atom vardır?
Verilen sayıyı hem gözümün önüne getiremem,hem de aklımda tutamam.
Ama şu örnek,konuyu benim için daha anlaşılır hale getirir:
Bu bir tane tuz parçasının içindeki her bir atomu,bir tane tuz parçası kadar büyütebilseydik,tuz tanesinin boyu 10 km.olurdu.

[gomünüst]

Gözümüzün önünde olan ama farkında olmadığımız şeyleri bizi uyandırarak farkındalığı getiren çok başarılı bir yazı.Tebrikler.

[gizemnur]

Sayın Sedat;
Yazınız güzel ve matematiğin evrenselliğini ortaya koymaktadır.