Eşzaman

[sedat sencan]

Ben ve siz karşı karşıya duruyoruz.İkimizin de elinde birer tane cetvel var.Amacımız aynı anda cetveli önümüzde duran masaya vurmak.Ben ‘haydi’ deyince ikimiz aynı anda cetvelleri masaya vuruyoruz.Bu eylemi yapmak oldukça kolaydır.Zira harekete geçmek için zamanlamayı ayarlayabildiğimiz gibi birbirimizin hareketini kontrol edecek konumdayız.
Ben İstanbul’da iken siz New York’ta olsanız bile aynı olayı aynı anda yapabiliriz.Yeter ki herbirimizin önünde birer tane monitör ve kamera olsun.Görüntü ve ses iletiminde teknik bir arıza yoksa tıpkı karşı karşıya olduğumuz gibi cetvelleri aynı anda masaya vurabiliriz.
Günümüz teknolojisi sanırım üç boyutlu görüntüyü oluşturabiliyor.Bu üç boyutlu görüntünün bir yerden başka bir yere iletimi mutlaka sağlanacaktır.Böyle olunca sözgelimi bir voleybol maçının hakem tarafından değil de merkezi bir yerden yönetilmesi mümkün olabilir.
Bütün bunlar ışığın hızı ile ilgili olaylardır.Öyle ki Ay’da bulunan birisi ile aynı hareketi aynı anda yapabiliriz.Zira ışığın bir saniye içinde katettiği mesafe, Ay ile Yerküre arasında aynı olayın aynı anda izlenmesini mümkün kılar.
Şimdi aramızdaki mesafeyi arttıralım.Siz bulunduğunuz yerde kalın.Ben Ay’ın çok ilerisinde,Dünya’dan 10 ışık saniyesi ötede olan bir uyduda olayım.Aramızda önceden anlaştığımız bir yönteme göre aynı anda aynı hareketi yapabiliriz.Örneğin ben size bir sinyal gönderir ve tam 10 saniye sonra cetveli masaya vururum.Siz de sinyali aldığınız anda cetveli masaya vurursanız,ikimiz de aynı olayı aynı anda yapmış oluruz.
Ama aradaki 10 saniyelik bir uzaklık voleybol maçının yönetimini biraz güçleştirir.Mesafe artınca ise hiç te pratik bir iş olmaz.
Bu kez aramızdaki mesafeyi varsayıma başvuracak şekilde arttıralım.Siz gene olduğunuz yerde kalın.Ben ise Dünya’dan 10 ışık yılı ötede olan bir gezegende olayım.Bu durumda da aynı olayı aynı anda yapabiliriz.Ben size sinyali gönderdiğim anda bekleme sürecine girerim.Saniyesi saniyesine hesap ederek tam 10 yıl sonra cetveli masaya vururum.Siz de aynı dakik hesaplama içinde olursanız sinyali aldığınız anda cetveli masaya vurursanız gene aynı olayı aynı anda yapmış oluruz.
Acaba öyle mi?
Buradaki en önemli varsayım,benim bulunduğum gezegende geçen zaman ölçümü ne olursa olsun,yani o gezegenin dakika,saat,gün ve yıl ölçümü kendine özgü zaman birimlerini kapsasa bile Dünya’daki zaman ölçümünü takip edecek saate sahip olmam.Ayrıca sahip olduğum bu saatin gezegenin uzay-zaman boyutundaki hareketinden etkilenmediğini öngörüyorum.
Aramızdaki mesafeyi daha da arttırırsak,örneğin 100 yıla çıkarırsak ‘aynı an’ olgusunun birey açısından olasılığı yoktur.Size göndereceğim sinyali 100 yıl bekleyecek olmamı kıstas kabul ettiğimize göre sinyal size ulaştığında hayatta olup olmayacağınızı bilemem.Ama benim kimbilir kaçıncı ölüm yıldönüm olacaktır?

[tıkırtı]

Dünya'nın kendi etrafında dönüş hızı,güneş yörüngesindeki dönüş hızı,güneş sisteminin samanyolu'ndaki hızı,samanyolu'nun evren içindeki hızı ve tabi evren, o da bir hıza sahip; tüm bunlar toplanınca/bir araya gelince sizin zaman ölçünüz,bir hareketin ölçüsü olup çıkacak.Aynı koşullarda olsanızda bile (ki aynı koşuldan kasıt;sizin bağıl zamanınızı içinde barındıran,daha "genleşmiş" bir zaman-nasıl olacaksa-) "eşzaman"lı bir eylem gerçekleştirmeniz,bağıl bulunduğunuz zaman ölçüsü içinde mümkün gözükebilir ama sizin bağıl zamanınızdan bağımsız (sizin zamanınızı "genleşerek" yaşayan/algılayan) biri için sizin en küçük zaman kesitiniz ,uzunca bir kesit olarak algılacak ve aslında aynı eylemi"eşzaman"lı gerçekleştiremediğinizi görecek.Diyelim o da farketmedi,o zaman daha üst bir "genleşme"bunu algılayabilecek.Bu "enleşerek"algılama mevzusu "zamanın durma"sına kadar gider.İşte bunu hiç anlamıyorum;"Zamanın durması"...

[gizemnur]

Sayın tıkırtı şöyle demiş:

Dünya'nın kendi etrafında dönüş hızı,güneş yörüngesindeki dönüş hızı,güneş sisteminin samanyolu'ndaki hızı,samanyolu'nun evren içindeki hızı ve tabi evren, o da bir hıza sahip; tüm bunlar toplanınca/bir araya gelince sizin zaman ölçünüz,bir hareketin ölçüsü olup çıkacak.Aynı koşullarda olsanızda bile (ki aynı koşuldan kasıt;sizin bağıl zamanınızı içinde barındıran,daha "genleşmiş" bir zaman-nasıl olacaksa-) "eşzaman"lı bir eylem gerçekleştirmeniz,bağıl bulunduğunuz zaman ölçüsü içinde mümkün gözükebilir ama sizin bağıl zamanınızdan bağımsız (sizin zamanınızı "genleşerek" yaşayan/algılayan) biri için sizin en küçük zaman kesitiniz ,uzunca bir kesit olarak algılacak ve aslında aynı eylemi"eşzaman"lı gerçekleştiremediğinizi görecek.Diyelim o da farketmedi,o zaman daha üst bir "genleşme"bunu algılayabilecek.Bu "enleşerek"algılama mevzusu "zamanın durma"sına kadar gider.İşte bunu hiç anlamıyorum;"Zamanın durması"...

Zamanın durmasını mümkün kılacak olguları açıklar mısınız?

[tıkırtı]

Bir cisim ,bir kütlenin ne kadar yakınında ise zaman o kadar "genleşir".Kütleçekim zamanı uzatmaktadır.Tabii burda zaman rölatiftir.Büyük cisimlerin yanında "yavaş"lar,küçük cisimlerde "hız"lanır hatta karadeliklerde "durur".Atomik saat kullanılarak yapılan deneylerde ,yeryüzündeki geçen zamanın,20 km yukarıdakinden daha yavaş geçtiği saptanmıştır.

Hız ve zaman ters orantılıdır.
Teorik olarak bir madde ışık hızına yaklaştığında da zaman yavaşlar,bu yavaşlama , hız-zaman çizelgesinde düz bir çizgi şeklinde değil ,kavis çizerek gerçekleşir.

"Zamanın durması" mevzusu ışık hızına ulaşıldığında teorik olarak mümkün görünüyor hatta geçildiğinde "geri dönüş".Tabii hız arttıkça kütlenin artması da var.(Formül istiyorsanız izafiyet formülleri mevcut ,formüllerinde yetkin değilim)

[gizemnur]

Sayın sedat sencan şöyle demiş:

Ben ve siz karşı karşıya duruyoruz.İkimizin de elinde birer tane cetvel var.Amacımız aynı anda cetveli önümüzde duran masaya vurmak.Ben ‘haydi’ deyince ikimiz aynı anda cetvelleri masaya vuruyoruz.Bu eylemi yapmak oldukça kolaydır.Zira harekete geçmek için zamanlamayı ayarlayabildiğimiz gibi birbirimizin hareketini kontrol edecek konumdayız.
Ben İstanbul’da iken siz New York’ta olsanız bile aynı olayı aynı anda yapabiliriz.Yeter ki herbirimizin önünde birer tane monitör ve kamera olsun.Görüntü ve ses iletiminde teknik bir arıza yoksa tıpkı karşı karşıya olduğumuz gibi cetvelleri aynı anda masaya vurabiliriz.
Günümüz teknolojisi sanırım üç boyutlu görüntüyü oluşturabiliyor.Bu üç boyutlu görüntünün bir yerden başka bir yere iletimi mutlaka sağlanacaktır.Böyle olunca sözgelimi bir voleybol maçının hakem tarafından değil de merkezi bir yerden yönetilmesi mümkün olabilir.
Bütün bunlar ışığın hızı ile ilgili olaylardır.Öyle ki Ay’da bulunan birisi ile aynı hareketi aynı anda yapabiliriz.Zira ışığın bir saniye içinde katettiği mesafe, Ay ile Yerküre arasında aynı olayın aynı anda izlenmesini mümkün kılar.
Şimdi aramızdaki mesafeyi arttıralım.Siz bulunduğunuz yerde kalın.Ben Ay’ın çok ilerisinde,Dünya’dan 10 ışık saniyesi ötede olan bir uyduda olayım.Aramızda önceden anlaştığımız bir yönteme göre aynı anda aynı hareketi yapabiliriz.Örneğin ben size bir sinyal gönderir ve tam 10 saniye sonra cetveli masaya vururum.Siz de sinyali aldığınız anda cetveli masaya vurursanız,ikimiz de aynı olayı aynı anda yapmış oluruz.
Ama aradaki 10 saniyelik bir uzaklık voleybol maçının yönetimini biraz güçleştirir.Mesafe artınca ise hiç te pratik bir iş olmaz.
Bu kez aramızdaki mesafeyi varsayıma başvuracak şekilde arttıralım.Siz gene olduğunuz yerde kalın.Ben ise Dünya’dan 10 ışık yılı ötede olan bir gezegende olayım.Bu durumda da aynı olayı aynı anda yapabiliriz.Ben size sinyali gönderdiğim anda bekleme sürecine girerim.Saniyesi saniyesine hesap ederek tam 10 yıl sonra cetveli masaya vururum.Siz de aynı dakik hesaplama içinde olursanız sinyali aldığınız anda cetveli masaya vurursanız gene aynı olayı aynı anda yapmış oluruz.
Acaba öyle mi?
Buradaki en önemli varsayım,benim bulunduğum gezegende geçen zaman ölçümü ne olursa olsun,yani o gezegenin dakika,saat,gün ve yıl ölçümü kendine özgü zaman birimlerini kapsasa bile Dünya’daki zaman ölçümünü takip edecek saate sahip olmam.Ayrıca sahip olduğum bu saatin gezegenin uzay-zaman boyutundaki hareketinden etkilenmediğini öngörüyorum.
Aramızdaki mesafeyi daha da arttırırsak,örneğin 100 yıla çıkarırsak ‘aynı an’ olgusunun birey açısından olasılığı yoktur.Size göndereceğim sinyali 100 yıl bekleyecek olmamı kıstas kabul ettiğimize göre sinyal size ulaştığında hayatta olup olmayacağınızı bilemem.Ama benim kimbilir kaçıncı ölüm yıldönüm olacaktır?

Aslında bu verdiğiniz örnek birkaç konuyla iç içe keşke böyle bir forum açmak yerine o bölümlere yazsaydınız...Şimdi geçenlerde okuduğum tez niteliğinde bir yazı kuantum hakkında bir nebze bilgi edinmeme sebebiyet vermiştir... Sıçramalardan bahseden ve ışık hızını aşmadan evren içerisinde yolculuğun yapılacağından bhsediyordu...Aynı durum bu iletim olayında da geçerli olamaz mı?Her iki durumda da titreşim ve benzeri faktörler etkiliyse