Bilimsel kuram nedir?

[melnur]

Bilimsel konularda, özellikle evrim sözkonusu olduğunda "zaten kuram-teori- ispatlanmadı ki!" şeklinde kurulan cümlelere çok rastlarız. Bu ve benzer cümleleri kullanan arkadaşlarımız kuram sözcüğünü "iddia" ile karıştırmakta ya da bu sözcüğü günlük dilde kullanılageldiği anlamıyla değerlendirmekteler. Oysa, bu tür değerlendirmeler bütünüyle yanlıştır. Bilimde kuram, olgusal bir gerçekliği ifade etmek için kullanılır. Kuram, bu anlamda bilimsel gerçekliğin ifade ediliş şeklidir. A.B.D. Ulusal Bilimler Akademisi'nin, bu konuda hazırlayıp, hemen hemen tüm ülkelerde basılan ve bizde de basım ve yayın hakları Türkiye Bilimler Akademisi ( TÜBA )'ya verilen "Evrim ve Yaratılışçılık" adlı kitapçıktan konu ile ilgili kısa bir yazı:

"Bilimin doğasını anlatmakta kullanılan terimler:

Gerçek: Bilimde tekrar tekrar doğrulanan bir gözlem pratik olarak "doğru" olarak kabul edilir. Ancak bilimdeki "doğru"luk hiç bir zaman son değildir. Bugün için doğru kabul edilen yarın bir değişime uğrayabilir ya da tümüyle yanlış olduğu gösterilebilir.

Hipotez: Doğal dünyaya ilişkin ve sınanabilecek çıkarımları olan, değişmeye açık bir öneri. Çıkarımlar doğrulanırsa, hipotezin doğru olma olasılığı artar. Eğer yanlışlığı gösterilirse, önerilen biçimiyle hipotez terk edilir veya değişikliğe uğrar. Hipotezler daha karmaşık ilişkiler ve açıklamalar oluşturmakta kullanılabilir.

Yasa: Belirtilen koşullarda doğal evrenin bir parçasının nasıl davranacağını gösteren bir genelleme.

Kuram ( Teori ) : Bilimde, doğal evrene ilişkin olarak bilimsel anlamda gerçekleri, yasaları, çıkarımları ve sınanmış hipotezleri içeren ve kuvvetle desteklenen bir açıklama.

Bilimde bulguların birikimiyle kuramlar gerçeğe dönüşmez.Tam tersine, kuramlar bilimin son noktasıdır. Kuramlar, yoğun bir gözlem, deney ve bilimsel yaratıcılık sonucu geliştirilmiş ileri bir anlayışı gösterirler. Çok büyük miktarda bilimsel gerçek, sınanmış hipotez ve mantıksal çıkarım içerirler."

Kısaca bilimsel kuram dediğimizde ( yerçekimi kuramı, evrim kuramı) olgunun işaret ettiği bir gerçeklikten söz ediliyor demektir.

[Leonardo]

Sizin de söylediğiniz gibi bazıları evrim konusunu tartışırlarken "evrim bir teoridir, kanıtlanmamıştır" cümlelerine sığınarak kendilerince evrimi karalamaya çalışıyorlar. Biz bir şeye teori dediğimizde zaten bilimsel bir gerçeğe işaret ediyor oluruz; çünkü teori, bilimsel bir gerçeğin açıklanmasıdır. Sözünü ettiğimiz olgu zaten defalarca tekrarlanan gözlemler sonucu bir gerçek halini almıştır ama bu gerçeğin nasıl olduğunu/oluştuğunu açıklamak teorinin işidir. Bugün yerçekiminin doğruluğundan nasıl eminsek, evrimin doğrulundan da bir o kadar eminiz.

En kısa haliyle şunu söyleyebiliriz: teoriler, olguların açıklanışıdır ve bu durumda olguların kesinliği değişmez.

[gizemnur]

Zaten kanıtlanamayan olguların teorisinden bahsedilemez... Ortada bir teori varsa var olan gerçekler mevcuttur. Bilimselliği olmayan bir olgu için sadece kişisel genel ifadeler söylenebilir..

[süpheci]

Bilimde teori, olabilirlilik
Hipotez, sonuclardan cıkarılan varsayımlar
Gercek, olabilirligi defalarca gözlenen.

[speranza]

Sayın süpheci şöyle demiş:

Hipotez, sonuclardan cıkarılan varsayımlar

hangi sonuçlardan? bilimsel araştırma sürecinde her basamağın kendi içinde ulaştığı bir sonucu vardır. hipotezi hangi basamaktaki sonuçlara bakarak kurarız?

hipotez, problem cümlesinden sonra yapılan nitel ve nicel gözlemlerin ardından kurulur, bir varsayımdır.

[Leonardo]

Sevgili pocahontas,

Hipotez bilimsel yöntemde bir öngörüdür, sayın süpheci'nin de dediği gibi bir varsayımdır. Kişi hipotezini oluşturduğu zaman gördüklerine, duyduklarına, algılandıklarına ve genel olarak deneyimlediklerine bakarak bir hipotez oluşturur, yani sonuçların sentezini yapar. Bu durumda hipotez oluşturulurken deneyimlerden yararlanmak gerekir. Hipotezin dayandığı bir şey olmak zorundadır, değil mi?

A: Önümdeki yeşil elma ekşi midir?
B: Ekşidir.
A: Buna nereden vardın?
B: Elmayı yedim.
A: Tüm yeşil elmalar ekşi midir?
B: Ekşi olabilirler, ama hepsini denemem ve ekşi olduğu koşulları belirlemem gerek.

[speranza]

"kişi; gördüklerine, duyduklarına, algıladıklarına ve genel olarak deneyimlerine bakarak" hipotez oluşturamaz...
ulaşmak istediğiniz bir teori yani bir bilimsel kuramsa, o kurama sistemli bir şekilde ulaşmalısınız.. bunun en geçerli yolu günümüzde, "bilimsel yöntem"dir. bilimsel yöntemin basamakları vardır...

1. siz önce bir problem cümlesi belirlemelisiniz..
2. ardından bu problemle ilgili gözlemler yapmalısınız..
3. gözlemlerinizin sonucunda nitel ve nicel veriler edinmiş olmalısınız, bunları ifade etmelisiniz..
4. bu verilere dayanarak bir hipotez oluşturmalısınız, bir varsayı...
5. hipotezinize dayanarak tahminlerde bulunmalısınız...
6. tahminlerin, kontrollü veya kontrolsüz deney düzenekleriyle geçerliliğini sınamalısınız..
7. deneylerden elde ettiğiniz sonuçlar hipotezinizi desteklemiyorsa 4. basamaktan tekrar başlamalısınız, yeni bir hipotezle tabii ki..
8. eğer deneylerden elde ettiğiniz sonuçlar hipotezinizi destekliyorsa bir gerçeke ulaşmışsınızdır..
9.eğer hipoteziniz yeni gerçeklerle desteklenirse teori olur..
10. teorinizde bilimsel sınamalar sonucunda evrensel bir gerçek halini alırsa kanun olur..

sizin verdiğiniz örnek bir sorgulamadır, ulaşımdır..
"Ekşi olabilirler, ama hepsini denemem ve ekşi olduğu koşulları belirlemem gerek." ulaştığınız bu sonucun bilimsel olarak bir geçerliliği yoktur..

[Leonardo]

Ben sonuçlara sonuç diyorum, sizse veri. Veriler çeşitli düzeneklerle oluşturulabilirler. Farketmez, aynı şeyler. Her hipotez, aynı basamaklarla oluşturulacak diye bir şey yok. Mesela akıllı tasarım olduğunu düşünen yaratılışçıların tek hipotezi doğaya bakarak gözlemledikleri 'indirgenemez karmaşıklık' düşünceleridir. Bu bir hipotezdir, ama ellerinde sizin bir zorunluluk olarak gösterdiğiniz gibi çok büyük veriler yoktur. "Ekşi olabilirler, ama hepsini denemem ve ekşi olduğu koşulları belirlemem gerek." cümlesi tüm yeşil elmaların ekşi olabileceği varsayımıdır, varsayım olduğu için de zaten bir gerçek değildir. Ama ekşi olduğu koşullar belirlenirse hipotez sağlamlaşır.

Bu arada teori bir gerçeğe işaret eder. Bir gerçeği açıklama yöntemidir. Yani öyle ilkokul mantığıyla 'ne de olsa teori, ispat edilmemiş' diyemeyiz.

[süpheci]

Bilimde, Bir teoriyi kanun kabul etmek icin sonsuz geriye gidisi isteyenler bile var. Ama bu imkansızdır.

Sn leopidas'ın örneginde oldugu gibi yedigim elma eksi, o halde bütün elmalar eksidir demek imkansız.

sn pocahontas: galiba siz genel gecerlilik ile teorik kavram ayırımını yapmak istiyorsunuz bu dahi imkansız.

Bilim etkenlere karsı cok duyarlıdır. Degisebilirlilik ilkesi her zaman bilimin laboratuar'ında vardır

[gizemnur]

Olasılığı olan her olgunun gerçeklik payı vardır. Tabiki bu şöyle anlaşılmasın her söylenen söz ya da lakırdı kanundur. Bilimsel kanıtlar sunan olguların ortaya attığı bulgular bazı gerçeklerin ışığında oluşmaktadır