Tespih Kültürü, Tarihi Ve Diğer Bilgiler

[orkhun]

BÖLÜM 1: (tespihe tarihsel bakış ve islam'daki yeri)

boncuk, kemik, taş gibi küçük parçaların bir ipe dizilmesi insanlık tarihi kadar eskidir.. ilk insanlar av sonrası hayvanın kemiklerini ip benzeri şeylere dizer ve bir dahaki avda şans getirmesi için boyunlarına asarlardı.. daha sonra bu tip takılar savaşlarda kötülüklerden ve düşmanlardan korunmak için kullanıldı.. bugün bile bazı taşların uğur getirdiğine inananlar vardır..

boncukların dini amaçla kullanımına ilk olarak hindistan'da hindu inanışında rastlıyoruz.. tespihin ataları önce hindistan'ın doğusuna, sonra ortadoğu'ya ve sonra da avrupa'ya yayılır.. tespihin kullanım şekli ve amacı müslümanlık, hristiyanlık (katolik), hinduizm ve budizm'de de aynı olup duaları ve dualar arası bölümleri saymada kullanılır..

islam'da peygamberin namaz kılarkenki sünneti olan 'sübhanallah, elhamdülillah ve allahüekber' kelimelerinin 33'er kez tekrarlanması adetinin ne zaman ortaya çıktığı ve yaygınlaştığı bilinmiyor.. hatta hz.muhammed'in de tespih kullandığına dair bir kayıt yok ancak bazı hadislerden hz. muhammed zamanında dua sırasında hurma çekirdeklerinin ve çakıl taşlarının kullanıldığını biliyoruz.. ayrıca islam'da allah'a 99 ayrı isim verilmiştir ve o'nu anarken her isim için bir işaret olmak üzere ipe dizilen bu 99 taneli şeye de tespih adı verilmiştir..

33'lük, 99'luk, 500'lük ve 1000'lik tespihler vardır.. 500'lük ve 1000'lik tespihler dergahlarda zikir çekerken kullanılır.. tespih islam dininde tanelerin baş parmak ve işaret parmağı ile dizili diğer tanelerden ayrılması ile çekilir..

[orkhun]

BÖLÜM 2: (günümüzde tespih kültürü, anlayışı ve tespihin bilim tarafından incelenmesi)

günümüzde tespihi bir oyuncak veya el alışkanlığı olarak kullananlara, sallayarak veya çeşitli figürler meydana getirerek dolaşanlara, hatta tuttukları futbol takımının renklerine göre yapılmış tespihleri çekenlere sıkça rastlanmaktadır.. aslında tespih çekmek din adamlarına özgü bir davranışmış gibi algılanır ama halk arasında da neredeyse bir alışkanlık haline gelmiştir..

tespih çekmenin daha çok kırsal kesimlerde yaygın olmasının nedeninin tespihin boş elleri meşgul edebilme özelliği olduğu ileri sürülüyor.. sıcak ayları tarımsal çalışma ile geçiren,sürekli ellerini kullanmaya alışmış kişilerin kış aylarında bu boşluğu tespihle doldurduklarına inanılıyor.. günümüz biliminin tespih çekme alışkanlığına bakış açısı biraz değişik..

bilim insanları, beynimizin, çalışma yaşamının güçlükleriyle, sorunlar, endişeler ve korkularla sürekli baskı altında tutulduğunu, bunun sonucunda sinir hücrelerinin aşırı yorulup yıprandığını ve beynimizi rahatlatmak, onu özgür bırakmak, dikkatimizi başka tarafa yöneltmek için tespih çekmenin çok etkili ve faydalı olduğunu söylüyorlar..

[orkhun]

BÖLÜM 3: (koleksiyoncular için bazı tespih çeşitleri ve ek bilgiler)

tespih bazıları için bir hobi özelliği taşır, hatta işi koleksiyon olayına taşıyanlar da oldukça fazla.. şahsen ben de kısa bir süre önce tespih koleksiyonu yapmaya başladım.. güzel ve zevkli bir uğraş benim için..

- tespihler taş, tohum ve ağaç olmak üzere genellikle bu 3 malzeme ile yapılmaktadır..
- tespih iplerinde dayanıklılık açısından genelde mumlu ipler kullanılır..
- aromalı ağaçlardan yapılan kokulu tespihler de vardır..
- tespih fiyatları kullanılan malzeme ve ağırlığına göre değişir.. (tespihte ucuz malzeme kullanmak adettendir, bunun sebebi tespihlerin sürekli koybolmasıdır.. bu yüzden genellikle ipe zarar vermeyen malzemelerden üretilmiş tespihler tercih edilir, mesela mermer taşıyla da tespih yapılabilir ancak bir süre sonra ip mermerin ağırlığını taşıyamayacağından dağılır..)
- el yapımı tespihler daha değerlidir, bugün bile eski ustaların tutturdukları renkler elde edilememektedir.. ayrıca tespih sevenler genellikle borda, siyah, koyu turuncu gibi ağır renkleri tercih ederler..

[orkhun]

en çok tercih edilen türler:

taş tespihler: kehribar, oltu taşı, sedef, firuze, akik taşı, vs..

tahta tespih: sandal ağacı, pelesenk, vs..

tohum tespih: tespih ağacı tohumu, andız ağacı tohumu, vs..

ve işte bunlardan bazıları..

[orkhun]

püskül hariç 28 cm'lik bir hakiki osmanlı sıkma kehribar tespih.. elle ısıtıldığında çam kokusu vermekte..



püskül hariç 16 cm'lik sıkma kehribar hakiki yunan tespihi..



püskül hariç 14 cm'lik ay-yıldız işlemeli oltu taşı tespih..

[orkhun]

püskül hariç 23 cm'lik sedef taşından bir tespih..



22 cm'lik firuze işlemeli, çiçek desenli bir tespih..



püskül hariç 19 cm'lik akik taşından bir tespih..

[orkhun]

500'lük pelesenk ağacından yapılmış bir zikir tespihi..



işlemeli, kuka, antika bir tespih..



gümüş işçilikli, koleksiyonluk bir osmanlı tespihi..

[orkhun]

unakik ve altın rengi gümüş ile dizayn edilmiş hoş bir tespih daha..