Kürt Dili ve Edebiyatı (Kürtçe Öğreniyoruz)

[beg]

Türkçe öğreniyoruz başlığından sonra bu başlık altında da paylaşımlarda bulunarım derim, ben dil bilimle özellikle köken bilimle yakından ilgilenen biriyim, her dile merakım var.Bu başlık altında Kürtçe bilen arkadaşlar, bize öğretebilirler, biraz bilgi birikimi olduğunda, bu başlık altında da köken incelemeleri v.b. yapabiliriz.Yöneticiler herhalde bu başlığa birşey demez? Diğer diller için de bu gibi başlıklar açarız, Lazca v.b. gibi, ne demişler "birl dil bir insan"

Ben Kürtçe bilmediğim için, alfabe'yi vererek, başlığı açmış olayım, gerisi gelir umarım.

2.11 Kürtçe seslerin söylenişi

a- Türkçe'deki a gibi söylenir: - ala(bayrak), aş(değirmen), aştî(barış), anîn(getirmek)

b- Türkçe'deki b gibi söylenir: - ba(yel), bager (fırtına), bav(baba), bac(vergi), bîne(getir), bûn(olmak)

c- Türkçe'deki c gibi söylenir: - can(can, ruh), cînar/cîran(komşu), cih(yer), cuda(ayrı), cihê(ayrı), car(kere, kez)

d- Türkçe'deki d gibi söylenir: - dê (anne), dayin/dan(vermek), diran(diş), dem(çağ, zaman), dîn(delî, din), dev(ağız), dor(sıra).

e- Türkçe'deki e gibi söylenir: - erê(evet), ewr(bulut), encam(sonuç), ez(ben), erzan(ucuz)

ê- Bu ses Türkçe'de yoktur. E ve ı arası bir ses verir- êl(oymak), êriş(hücum), êş(ağrı), êvar(akşam), bêr(kürek), têr(tok), zêr(altın), nêr(erkek)

f- Türkçe'deki f gibi söylenir: - fen(hile), find(mum), ferheng(sözlük), ferman(emir, buyruk), fer(tek), fêrbûn(öğrenmek), firrîn(uçmak), firavîn(öğle yemeği)

g- Türkçe'deki g gibi söylenir: - germ(sıcak), giran(ağır), girîng(önemli), gir(tepe), girav(ada), gilî(şikayet), gazin(serzeniş)

h- Türkçe'deki h gibi söylenir: - hêvî(umut), hîv/heyv(ay), hest(duygu), hêrs(öfke), hilm(nefes), hinar(nar)

i- Türkçe'deki ı gibi söylenir: - ilm(ilim), birin(götürmek), mirin(ölmek), min(ben,benî, bana)

î- Türkçe'deki i'den yarım ses daha uzundur. "şair", Bab-ı Ali sözcüklerindeki i sesi gibidir- în/înî(cuma), îro(bugün), evîn(aşk), pîr (yaşlı, nine, pir).

j- Türkçe'deki j gibi söylenir: - jîn(hayat), jan(ağrı, sızı), jehr(zehir), jîr(zeki, akıllı, becerikli), jêr(aşağı), jor(yukarı), jin(kadın), jibîr kirin(unutmak), jiber kirin(ezberlemek).

l- Türkçe'deki l gibi söylenir: - lêv(dudak), law(oğul), lib(tane), lîstik(oyun), lîstok(oyuncak), lorî(ninni), liv(hareket).

m- Türkçe'deki m gibi söylenir: - meriv(insan), mêr(koca, erkek, yiğit), maç(öpücük), mar(yılan), masî(balık), mizgîn(müjde), mêvan(misafir).

n- Türkçe'deki n gibi söylenir: - nan(ekmek), nav(ad), navdar(meşhur, ünlü), neyar(düşman), nîvro(öğle).

o- Türkçe'deki o gibi söylenir: - ox(oh), ode(oda), ol(din), dohn (yağ), do/duh/duhî(dün).

q- Bu ses Türkçe'de yoktur. Genizden gelen kalın bir k sesi verir- qad(meydan), qalûn(pipo), qelî(kavurma), qermiçî/qerçimî(buruşuk), qenc(iyi), qerraş(değirmenci), qabqabik(takunya).

s- Türkçe'deki s gibi söylenir: - sal(yıl), sar(soğuk), serî(baş), sor(kırmızı), sarıncok(buzdolabı), serşok(duş yeri, banyo).

ş- Türkçede'ki ş gibi söylenir: - şop(iz), şîv(akşam yemeği), şano(tiyatro) şoreş(devrim), şivan(çoban).

u- Türkçe'deki ü gibi söylenir: - guh(kulak), tu(sen), tu/çu(hiç), gund(köy), gur(kurt).

û- Türkçe'deki u gibi söylenir: - û(ve),tû(dut), pûk(tipi), bûk(gelin)

v- Türkçe'deki v gibi söylenir: - vala(boş), viyan(arzu), vir(burası), virr(yalan), vebûn(açılmak), vêketin(yanmak, ışıldanmak)

w- Bu ses Türkçe'de yoktur, Arapçadaki "vav" harfi gibi telaffuz edilir- welat(vatan), werm(şişkinlik), werîs(urgan), wilo(öyle), we(siz, sizi, size), ew(o, ona, onu)

x- Bu ses Türkçe'de yoktur. Arap alfabesindeki " " sesi gibi okunur. xemgîn(üzgün), xemsar(umursamaz), xwîn(kan), xwelî(toprak), xwir(kaşıntı), xwînsar(cana yakın olmayan), xwê(tuz).

y- Türkçe'deki y gibi söylenir: - yar(sevgili, dost), yekîtî(birlik), yek(bir), yekşem(pazar)

z- Türkçe'deki z gibi söylenir: - zîpik(dolu), zîrek(zeki, akıllı), zirav(ince), zozan(yayla), zîv(gümüş), zarok(çocuk), ziving(kışlak).

[Zıpçıktı]

Sayın beg,diller konusundaki bu duyarlılığınızı ve gösterdiğiniz çabaların hayranıyım.İlk başta anadiliniz Türkçe'yi öğrenmeye ve öğretmeye çalıştınız,herkes size Turancı dedi,aşırı milliyetçi dedi,Kürtçe'ye ve diğer dillere saygı duymazsın dendi.Anadiliniz Kürtçe olsaydı ve ilk olarak Kürtçe Öğreniyoruz başlığını açsaydınız,bu sefer de bölücü damgası yerdiniz.Einstein de demiş,önyargıları parçalamak bir atomu parçalamaktan daha zordur diye.Hakikaten öyle...Ama siz üzerinizdeki önyargıları kendiniz parçaladınız.Tebrik eder,başarılarınızın devamını dilerim...Bu başlığı takip etmeye çalışacağım....

[beg]

Sn Zıpçıktı, yazdıklarınız için teşekkürler, çevremde ender çıkan "beni anlayanlardansınız" tekrar teşekkürler.Bu arada Sn YOL bana özel ileti yolladı, başlığı Kürt Dili ve Edebiyatı olarak değiştirmenin daha uygun olacağını belirtti, bu nedenle başlığın adı bu şekilde değiştirilecek, herkese Saygılar.

[özedönüş]

http://www.hakkarim.net/cgi-bin/yeni...cgi/goster#üst

Bu linkte Kürtçe-Türkçe sözlük bulunmaktadır.İsteyen bakabilir.

(Dı vi linki da ferhenga Kurdi u Türki heye.Ki dıxwaze dıkare bıréne.)

[LiberterKedi]

Bu başlık altında sadece sn beg ve sn özedönüş'ün yaptığı gibi dil konusunda bilgilendirme yapılmaktadır. Siyasi tüm tartışmaya yol açacak yorumlar silinecektir. Bu başlığın amacı sn beg' inde bahsettiği gibi...

bir dil bir insan

..mantığı ile ilerlemesini istediğimizdendir. Elimizden geldiği kadar diğer etnik diller konusunda da çalışmalar olacaktır. Ve konunun bilgilendirici ve siyasi çatışmalara gitmemesi ümidiyle...

Kaleminiz özgürce olsun.

[özedönüş]

Kürd edebiyatının sözlü olanı şu aşamada daha çok popülerdir.Modern zamanlarda bu dilin yasaklanışı,kurumsal bazda kendisini ifade etmekten mahrum bırakılması yazılı edebiyatın da zayıflamasına sebep olmuştur.Kürt edebiyatı son 50 yıldır bir nitelik değişimine uğramıştır.1600-1900 lı yıllar arasında medrese hocalarının etkisiyle dini nitelikli bir edebiyat ağırlıkta iken son yüzyılda politik gelişmelerin de etkisiyle sosyalist bir niteliğe bürünmüştür.
Günümüzde Kürt edebiyatının gelişiminde katkıları olan yayınevlerinin başında Avesta, Doz, Pêrî, Hîvda, Komal, Lîs, Elma, Sî gibi yayınevleri gelmektedir.

Her ne kadar politik bir cümle kullanmamak istesem de şunu söylemek gerekiyor.Kürt dili yasaklı bir dil olduğu için gelişmesi mümkün değildir.Bu zayıf edebiyatın müsebbileri Kürdler olmadığından,bu ayıbı da giderecek yine bu müsebbiblerdir.

Neyse Kürd kültürü ve edebiyatında başka bir dilde olmayan bir müziksel zenginlik de var.Dengbej adıyla halk ozanları çok içten müzik parçaları okur.

Şimdilik diyeceklerim bu kadar.Zamanla daha çok katkıda bulunmaya çalışacağım.

[beg]

Evet, dersler ne zaman başlayacak?

[özedönüş]

PRATİK KÜRTÇE ÇALIŞMALARI

Roj baş, (İyi günler)
- Roj baş, roj baş. Tu çawani? (İyi günler,sen nasılsın??
- Ez başım, lê tu? (Ben iyiyim ya sen?
- Ez jî başım.(ben de iyiyim)

Hınek wateya peyvên kurdî (Kürtçe bazı sözcüklerin anlami)

Hınek=Bazı,biraz
wate = anlam
peyv = sözcük / kelime
kurdî = Kürtçe /kürt dili
roj = gün, güneş
baş = iyi,
roj baş= iyi günler
erê = evet

Rêziman (dilbilgisî)
Kürtçede kişi zamirleri

Kürtçe Türkçe
Ez … im. Ben …im.
Tu … î. Sen ….sin.
Ew … e. O…dur/dir…
Em … in. Biz…iz /uz…
Hûn.in. Siz.siniz/ sunuz…
Ew.in. Onlar.dırlar/durlar.

Têbinî(not /dipnot): Kürtçe de geçmiş zamanda iken kişi zamirleri geçişli bir fiille kullanıldığında değişir.Yukarıdaki kişi zamirleri cümle geçişsiz bir fiille kullanıldığında veya isim cümlesi olduğunda özne olarak kullanılır.Geçişli fiille kurulmuş bir cümlede kişi zamirleri şöyle olur.

Mın:Ben
Te:Sen
wi: O
Me:Biz
we:Siz
Wan:Onlar


Mînak (örnek):
Kürtçe Türkçe
Ez ahmedim Ben Ahmedim
Ez hatım Ben geldim
Mın xwend:Ben okudum

Yukarıda isim cümlesi ve geçişşsiz fiil olarak "Ben" karşılığı olarak "ez" kullanıldığına,geçişli fiilde ise "ben" karşılığı olarak "mın" kullanıldığını dikkat ediniz.



= isim / ad
navê min .. =benim adim.

Soruların cevabını yazınız
1. Navê te çi ye?
Navê min .... e /ye
2. Tu Çawani?
Ez ... ım

[beg]

Soruların cevabını yazınız
1. Navê te çi ye?
Navê min .... e /ye
2. Tu Çawani?
Ez ... ım

1) Navê min bege. (?)

2) Ez başim. (?)

Bilmem doğru mu?

[Miran]

Dogru sayin beg,..
Yalniz birseyi de belirtmek lazim saniyorum,sayin beg ve sayin özedönüsün paylasimlari doguda kullnilan ve gercek kürtcedir.
Ic Anadolu kürtlerinin kürtcesi biraz daha farkli olmus türden diyebiliriz.
Mesela Van in kürdüyle ic anadolu kürdü konustugu zaman bazi anlasmazliklar olabiliyor kelimelerde...Tabi fazla da zorlanmiyorsunuz..
Bir iki örnek verirsek.
dogunun kürtcesiyle
-Cawani? nasilsin
-Ez basim. iyiyim
ic anadolu kürtcesiyle
-Cirtiki? nasilsin
-Rindim? iyiyim gibi ....
Ama tercih edilmesi gereken tabiki dogunun kürtcesidir,bana göre gercek kürtcedir...

Paylasimlariniz icin tesekkürler sayin beg ve sayin özedönüs.