Dalış Aktivitisenin İnsan Bünyesi Üzerindeki Etkileri

[Redseawolf]

Dalış sporu ve deniz meraklılarının dışında belgesel izleyicilerininde merakını çeken heyecanlı ve keşfedilmeyi bekleyen bir alandır sualtı dünyası.Türkiye sathına yayılmış pek çok klüp sualtı ile ilgili temel balıkadamlık eğitimini farklı ülke müfredatlarıyla belli ücretler karşılığında vermektedir.Ne yazık ki akademik çatılar hariç bu eğitimlerin pek çoğu yetersiz bir müfredat yetersiz bir zaman ehil olmayan tecrübesiz eğitmenler yetersiz dalış ekipmanı ve bol para eşliğinde verilmektedir.Sadece heyecan ve keşfetme arzusunun yanında sualtı sporlarıyla uğraşacak kişilerin -ki para karşılığı olan kurslarda müşteriyi korkutmamak adına çokça irdelenmez-sualtında vücutlarının maruz kalacağı değişiklikleri,tehlikeleri,olası hastalık ve kazaları,zaralı deniz canlılarını çok iyi bilmesi özümsemesi gerekir.Sualtıcılığın kurallarının her biri kanla yazılmıştır ve asla inisiyatif yada esnetmeye açık değildir.Kurallara harfiyen uyulduğunda unutulmaz dakikalar yaşanacak bir aktivite aksi halde bir trajediye dönüşebilir.Yanlış bir değerlendirme olarak tehlikenin derinsu dalışlarında olduğu zannedilir oysaki dalış hastalık ve kazalarının %80 i 30m.(90 FT.) nin altındaki sığ derinliklerde meydana gelmektedir.Ne çarpıcı ironidir ki bu gün insanlı dalış denemelerinde 2200 ft seviyeleri aşılmıştır.(Amerikan donanma dalgıçları tarafından basınç odasında satürasyon dalış tekniğiyle gerçekleştirilmektedir.)Bunun da sebebi 1 atm. basınç altında yaşamak üzere evrimleşmiş insan vücüdunun maruz kaldığı basınç değişimleridir.Satıhta insan vücudunun maruz kaldığı basınç inch'2 ye 14.7 libre dir.(2.54 cm2 ye yaklaşık 7 kilogram).Suya girildiğinde her 30 feet te (10 mt.) mutlak basınç 1 atm. artar. Yani 10 mt. derinliğe indiğiniz vakit vücudunuzun inch2 sine düşen basınç 14.7x 2=29.4 libre(yaklaşık 15 kg.)yani 2 atm. olur ki maruz kalınan değişim %100 dür.Bir 30 feet (10 mt.) daha indiğinizi düşünelim.Derinlik 60 feet (20 mt.) olduğunda mutlak basınç 3 atm. olacaktır ki(14.7 x 3 =44.1 libre ki yaklaşık 22 kg.) bir önceki 10 mt ye göre basınç değişimi %50 dir.Daha sonraki 10 mt. de değişim %25 bir daha sonraki 10 mt.de basınç değişimi pozitif yönde %12.5 artacaktır.İşte sığ derinliklerdeki %100 e varan basınç değişimleri ki terside yani derinden sığa gelindikçe negatif yönde kalkan basınçta asıl sığ suların dalgıçlar için daha tehlikeli olduğunu gösterir.Dalış esnasında karşılaşılan pozitif artan basıncın ilk etkisi barotravmalar yani sıkışmalardır.İnişte olanlar sıkışma çıkışta oluşanlar ise ters sıkşma olarak tarif edilir.Orta kulak sıkışması,diş sıkışması,maske sıkışması,gaz dolu bir boşluk olarak bağırsakların sıkışması,dış kulak sıkışması,açısal hareket illüzyonu(vertigo,baş dönmesi),kalorik vertigo(soğuk suyunbir kulağı diğerinden daha fazla etkilemesi),altrnobarik vertigo (orta kulakta ani basınç artışı sonucu fonksiyon değişimi),iç kulakta yırtılma bunlara örnektir.Eğitim ve kurslarda sebepleri ve bertaraf etme yöntemleri pas geçilmeden verilmelidir.Vucudun biyolojik faaliyetleri dalış esnasındada devam etmektedir ancak dalıcının kondisyonuna,dalış gazının ne şartlarda doldurulduğuna,sıcaklık gibi çevresel şartlara bağlı olarak co2 zehirlenmesi(Hypercapnia,yetersiz solunum yorucu aktivite sonucu dokularda yoğun karbondioksit birikmesi sonucu oluşur ,belirti göstermeden çok hızlı bir şekilde gelişip bayılma yada müdahelede geç kalındığı takdirde beyinde geri döndürülemez hasarlar şeklinde bir tablo ortaya çıkartır.)co zehirlenmesi (karbonmonoksit zehirlenmesi ki egzost gazlarının hava kaynağına karışmasıyla oluşur, binde 2 lik konsantrasyon bile öldürücüdür,tüp doldurmada kalitesiz kompresör kullanılmaması gerekir)02 yetersizliği(Hypoxia , dokularda oksijen yetersizliği sonucu oluşur en vahim hali co2 zhirlenmesi ile birarada yaşanabilme olasılığıdır.)Hypotermia(soğuk suya bağlı vücudun ısı kaybı)Hypertermia(sıcağa bağlı vucudun kontrolsüz ısı artışı)Sığ suda bayılma(serbest dalışlarada gözükür ki satha yaklaştıkça düşen oksijen kısmi basıncından kaynaklanır.)Nitrojen narkozu (Halk arasında derinlik sarhoşluğu olarak bilinir 99 feet ten (33 mt) daha derin sularda azot gazının artan kismi basıncıyla beraber sinir sistemi üzerinde anastezik ve narkotik etki yapmasıdır.Keyifli gözüktüğü gibi derinlik arttığı takdirde koordinasyon kayıpları,dengesizlikler ve nihayet 285 feet te(85 mt.) azot zehirlenmesi sonucu ölümle sonuçlanabilir.)Dispne (derinliğe , kondisyona bağlı kısa kesik zorlanarak nefes alma halidir hypoxia yada hypercapnia ya sebep teşkil edebilir.)gibi tablolarda görülebir.Eğitim ve kurslarda müdahele ve bertaraf etme yöntemlerinin verilmesi hayati önem taşır.Dalıcıları tehtid eden faktörlerden en bilinenide halk arasındaki adıyla vurgun yani Dekompresyon hastalığıdır.Hava dalışlarında solunum gazındaki yoğun asal gaz azottur.Gazların basınç altında davranışı gereği azot ortam basıncı arttıkça kanda sıvı halde dolaşmaya başlar.Basıncın süratli bir şekilde kaldırılması amiyane tabirle insanı kapağı çalkanarak açılmış bir soda şişesine çevirecektir.Gaz halinde kanda serbestçe dolaşmaya başlayan azot babılları (baloncukları) geçtikleri damarları tıkayacak ,organ ve dokuların beslenememesine sebep olacaklardır.Kullanılan dalış tablolarındaki belli derinliklerdeki belli sıfır dekompresyon dalış limit zamanlarına uyulması,çıkış hızının dakikada 30 feet'i (10 mt.) geçmemesi,iyi bir dalış planlamasıyla bertaraf edilebilir.Vücut kondüsyonuna bağlı olarak diptede görülebilir.Tip 1 basit dekompresyon hastalığı ve Tip 2 ciddi dekompresyon hastalığı olarak ikiye ayrılır.Her ikirahatsızlığın tanısınıda ancak bir sualtı hekimi koyabilir ve tedavi usullerinede aynı şekilde sualtı hekimi karar verebilir.Nörolojik muayeneyle başlayan teşhis basınç odasında azot babıllarının basınç altında küçültülmesi periyodik zamanlarla tekrar satha gelinmesi şeklinde tedavi edilir.Dalış yapılan bölgede bir basınç odasının,bir sualtı hekiminin olup olmadığını öğrenmek,olası risklerde basınç odasına ne kadar sürede hangi vasıtayla gidilebileceğini planlamak gerekir.Tip 1 basit dekompresyon hastalığında kol ve bacaklarda ağrı (tip 1 olarak değerlendirmek için tek organda ağrı olması gerekir simetrik kol ve bacak ağrıları tip 2 olarak degerlendirilir.Diğer ayırt edici faktör kollar ve bacaklar dişinda kalan tüm vucut bölgelerindeki problemler tip 2 olarak değerlendirilmelidir. ) ,Lempatik tutulum(ağrılı şişmiş lenf düğümleri devamında doku ödemi),Deri kabarması,kaşıntı ve deride maviye dönen renk değişikliği görülür.Tip 2 ciddi dekompresyon rahatsızlığında ise hissizlik,karıncalanma,simetrik uzuv ağrıları,felç,baş dönmesi,koordinasyon bozukluğu gibi belirtiler gözükebilir.Çıkış esnasında ise bütün fiziksel durum ve geçici solunum problemleri için dalıştan önce fiziksel durum değerlendirmesi yapılmaması,önlem alınmaması,dalıcılara yeterli eğitim verilmemesi,dalış öncesi tıbbi muayene yapılmaması,nefes tutulması (ki çok önemlidir 7 feet ten dahi (2 mt.) basınçlı hava koklayıp satha fırlasanız tüm akçiğer şişme semptomlarını ölümcül seviyede yaşarsınız)ve kontrolsüz şekilde satha fırlanması sonucu akciğer şişme sendromları diye tabir adilen problemler yaşanabilir.Başlıcaları AGE (Arteriyel gaz embolisi,en tehlikeli ve korkulanıdır,alveollerin yırtılması sonucu dolaşım sistemine havanın girmesi giren havanın kalbin sol tarafına taşınarak kalp tarafından ana arteyal sisteme pompalanmasıdır.Şuur kaybı,felç,solunum kaybı gibi çok ciddi seyir izler.En kısa sürede basınç odası ve hekim yardımlı müdahele,tedavi yapılması gerekir,dalgıcın satha geldikten sonra ilk 10 dakika içinde bayılması akla hemen AGE yi getirmelidir.),Mediastinal amfizem (Gaz genleşmesinin dokuları zorlayarak göğsün ortasındaki dokularda birikmesi sonucu oluşur. Basınç odasısı ve uzman hekim tedavisi gerekir.),Subcutam amfizem(mediastinal bölgede biriken gazın boyun dokularına kaçması burada deri altında birikerek ağrılı şişkinlikler oluşturmasıdır,basınç odası ve uzman hekim tedavisi gerekir.).Pneumothorax'(havanın akciğer zarını yırtarak akciğer ile göğüs duvarı arasındaki bölgeye girmesidir.Gazın devamlı artarak kalbi ve solunumu zorladığı şekline Tension pneumothorax adı verilir.basınç odası ve uzman hekim tedavisi gerekir.) tır.Bunlardan bahsederken niyetim asla insanları su altıcılıktan soğutmak yada korkutmak değildir.Ancak bu aktiviteden maksimum keyfi almak ancak sorunsuz dalışlarla eğitimli dalıcılarla mümkündür.Bilinen tehlikelerin önlemini almak ve bertaraf etmek mutlakaki daha kolaydır.Sağlıkla ilgili olan faktörler dışında malzeme,ekipman,planlama,ulaşım ,eğitim dökümanları,emercensi prosedürler,teknik gelişmelerin takibi gibi faktörlerde emniyetli dalışın vazgeçilmezleridir.Tabi ki meraklılarında kendilerine bu eğitimi verenlerden bu şartların sağlanmasını istemek vazgeçilmez haklarıdır.Derinkleriniz engin ve mavi olsun....