Sigaranın insan sağlığına olan kötü etkilerinin 1960’lı yıllardan itibaren açıklık kazanmaya ve araştırma bulgularıyla kanıta dayalı olarak ortaya konulmaya başlamasıyla birlikte sigara ve tütün içmeyi önleyici girişimler yoğunluk kazanmıştır. ABD’de 1971, Kanada ve İngiltere’de de 1972 yılından itibaren, televizyon ve radyodaki sigara reklamlarına son verilmiş, paketlerin üzerine sigaranın sağlığa olan etkilerini anlatan uyarıcı yazılar yazılmaya başlanmıştır. Bunları, kamuya açık yerlerde, kapalı alanlarda, okul, hastahane ve benzeri yerlerde, toplu ulaşım araçlarında, sigara ve tütün içilmesinin yasaklanması, yasaklara uymayanların ağır para ve hapis cezalarına çarptırılması, lokanta, pastahane, kahvehane benzeri yerlerde sigara içilen ve içilmeyen bölümlerin ayrılması gibi önlemler izlemiştir. Türkiye’de de 7 Kasım 1996 tarihinde kabul edilen 4207 sayılı kanun ile benzer önlemler alınmıştır.

Yasal ve caydırıcı bu önlemlerle birlikte sigara içmeyi önleyici eğitim çalışmalarına ağırlık verilmiş, Birleşmiş Milletler (UN), Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), Dünya Bankası (WB) Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Hastalıkları Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC), Amerikan Kanser Topluluğu (ACS) ve Kansere Karşı Uluslararası Birlik ( UICC) gibi kuruluşlar başta olmak üzere daha pek çok kurum ve kuruluş sigara karşıtı girişimleri uygulamaya koymuşlardır. Dünya Sağlık Örgütü’nün öncülüğünde yürütülen bu çalışmalara, tütünden arındırılmış girişim , Tobacco Free Initiative -TFI - adı verilmiştir.

Tüm bu çabalara karşın, tütünden arındırılmış bir dünyadan söz etmek henüz mümkün görünmemektedir. Sigara ve tütün içme alışkanlığının yaygınlığını saptamaya yönelik araştırmalar, yakın bir gelecekte de bunun mümkün olmayacağını düşündürmektedir. Günümüzde, her yıl 4 milyon kişi tütün içmeyle ilgili hastalıklar nedeniyle ölmektedir (5). Bu alışkanlığın yaygınlığı değişmezse, 2020 yılında bu sayının 8 milyon 400 bin kişiye ulaşacağı tahmin edilmektedir(5). Dünyada yaşı 15’in üstünde olan 1 milyar 200 milyon kişi tütün içmektedir (5). Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre dünya genelinde, erkeklerin % 47’si , kadınların ise % 12’si tütün içmektedir(6). Özellikle gelişmekte olan ülkelerde, yaşları 18’de küçük olan kişiler arasında tütün içme alışkanlığı giderek artmaktadır. 1999 yılında yapılan bir araştırmada, gelişmekte olan ülkelerde yaşayan 13-15 yaşındaki gençlerin %10-33’ünün tütün içtiği saptanmıştır (7). Kadınlar arasında da tütün içme yaygınlığının artmaya başlamış olması, diğer önemli bir sorundur. Kobe deklarasyonunda açıklanıldığı gibi, dünya genelinde, kadın içicilerin sayısı 200 milyon civarındadır ve 2025 yılında bu sayının üçe katlanacağı tahmin edilmektedir (7).

Bu istatistiki bilgiler bize tütün içme ve onun en yaygın kullanım biçimi olan sigara içmenin bir epidemi halinde seyrettiğini göstermektedir. Günümüzün bu epidemisinde en çok tehlike altında bulunan iki grup ise gençler ve kadınlardır.

TÜRKİYE’DE SİGARA İÇMENİN YAYGINLIĞI

Türkiye’de sigara içme ile ilgili olarak yapılmış pek çok araştırma vardır. Genel olarak baktığımızda bu araştırmaların hemen hemen tümünün tanımlayıcı (deskriptif, betimleyici) kesitsel (cross-sectional) tipte araştırmalar olduklarını ve var olan durumu saptamaya yönelik biçimde düzenlendiklerini görmekteyiz. Bu konuda ülkemizde yapılmış, kohort (longitudinal, izleme) veya randomize kontrollü saha araştırmaları şeklinde düzenlenmiş, neden sonuç ilişkisini saptamaya yönelik analitik tipte araştırmalar yoktur. Türkiye’de sigara içme yaygınlığı ile ilgili olarak yapılmış, bilimsel özellikleri taşıyan araştırmaların daha çok bölgesel nitelikli olduklarını, tüm ülkeyi temsil etmediklerini de söylemek mümkündür.

Dünya Sağlık Örgütü’nün tanımına göre her gün en az bir kez bir tütün ürününü içen kişiler günlük, düzenli içicidir. Herhangi bir tütün ürününü içen ama bu işi her gün yapmayan kişiler de düzensiz içicidir. 1997 yılına ait verilerine göre Türkiye’de yetişkin erkeklerin % 51’i, kadınların ise % 49’u günlük düzenli içicidir.(8) Türkiye’de 1998 yılında kişi başına tüketilen sigara sayısı ise 2394 adet olup, 1970-1998 yılları arasındaki kişi başına tüketilen sigara sayısı adet olarak aşağıdaki şekilde gösterilmektedir.(8)

KAYNAK: Corrao MA, Guindon GE, Sharma N, Shokoohi DF (eds): Tobacco Control Country Profiles, American Cancer Society, Atlanta GA, 2000.

Şekil: 1- Türkiye’de yıllara göre, kişi başına tüketilen sigara sayısı

Türkiye’de 1970 –1998 yılları arasında sigara üretiminin de üç kat arttığını söylemek mümkündür. Aşağıdaki şekilde yıllara göre üretilen sigara miktarı gösterilmektedir.

KAYNAK: Corrao MA, Guindon GE, Sharma N, Shokoohi DF (eds): Tobacco Control Country Profiles, American Cancer Society, Atlanta GA, 2000.
Şekil: 2- Türkiye’de yıllara göre sigara üretimi