AMPİRİZM

Bilginin tek kaynağının deney olduğunu ileri süren öğreti.Bu öğreti, bilginin sadece duyumlardan geldiğini ve deney dışında hiçbir yoldan bilgi edinilemeyeceğini savunur. Bilginin duyumlara dayandığı savı, ustan ve doğuştan bilgi olmadığı anlamını içerir. Ampirizm, duyumdan ayrı bilgi prensipleri olarak aksiyomların, ussal ilkelerin, doğuştan fikirlerin ve kategorilerin varlığını inkar eder. Dolayısıyla, bütün bilgimizin dayandığı esasların duyulabilir deneyimin eseri ve ürünü olduğunu ileri sürer. Önsel (a priori) hiçbir şeyi kabul etmez.

Ampirizm, insanın doğuştan bir takım bilgi esasları olduğunu iddia eden idealizm ve rasyonalizmin karşısındadır. Ampirizme göre akıl, mantıksal bir role sahiptir, yani olaylardan değil, gözlemlerden elde edilen önermeleri, tutarlı bir sistem halinde düzenlemek rolüne sahiptir.

Ampirizm, şu önemli yanılgıları da beraberinde taşır: diyalektikten yoksun olduğu için tek yanlıdır, bilgi sürecinde deneyin rolünü metafizik bir tutumla mutlak olarak niteler. İkinci olarak bilgi edinme sürecinde düşüncenin rolünü küçümser. Üçüncü olarak ve bundan ötürü bilgi sürecinde düşüncenin göreli bağımsızlığını yadsır. Ve dördüncü olarak da, öznel öğrenme sürecini etkin bir süreç olarak değil, edilgin bir süreç olarak görür.

Ampirist John Locke doğuştan, önsel bir bilgi olmadığını tanıtlamak için “boş levha” (tabula rasa) deyimini kullanmıştır. Locke göre insan beyni, doğduğu anda boş bir levha gibidir. Bu levha, yaşam süresince duyular yoluyla elde edilen bilgilerle dolacaktır. Bu yüzden yeni doğan bir çocuk hiçbir şey bilmez ve aptalların levhaları ömürleri boyunca boş kalır. Çünkü doğuştan bilgi yoktur. Bilgi, ancak duyularla elde edilir. Kendisine sözü edilmeyen bir şeyi kendiliğinden bilen bir tek kişi gösterilemez. Anadan doğma kör olan birinde renk bilgisi yoktur, çünkü rengi algılayamamaktadır.